Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri",sans-serif; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-bidi-language:AR-SA;}

بسمه تعالی

گزارشی از جایگاه علم اخلاق در نظام آموزش و پژوهش حوزه

امام خمینی (ره):

شما كه امروز در اين حوزه‏ها تحصيل مى‏كنيد و مى‏خواهيد فردا رهبرى و هدايت جامعه را به عهده بگيريد، خيال نكنيد تنها وظيفه شما ياد گرفتن مشتى اصطلاحات مى‏باشد، وظيفه‏هاى ديگرى نيز داريد. شما بايد در اين حوزه‏ها خود را چنان بسازيد و تربيت كنيد كه وقتى به يك شهر يا ده رفتيد، بتوانيد اهالى آنجا را هدايت كنيد و مهذّب نماييد. از شما توقع است كه وقتى از مركز فقه رفتيد، خود مهذّب و ساخته شده باشيد، تا بتوانيد مردم را بسازيد و طبق آداب و دستورات اخلاقى اسلامى آنان را تربيت كنيد. اما اگر خداى نخواسته در مركز علم خود را اصلاح نكرديد، معنويات كسب ننموديد، به هر جا كه برويد العياذ باللّه، مردم را منحرف ساخته، به اسلام و روحانيت بدبين خواهيد كرد.

آشنایی با مراکزآموزشی،پژوهشیو ترویجیحوزوی

فعال در زمینه اخلاق

- 28 مرکز از میانبیش از 130 مجموعه آموزشی، پژوهشی و فرهنگی موجود در استان قم

مراکز فعال در زمینه اخلاق را می‌توان این گونه دسته بندی کرد:

1.مراکز آموزشی و پژوهشی (8 مورد)

2.مراکز آموزشی (3مورد)

3.مراکز پژوهشی (11 مورد)

4.مراکز ترویجی و تربیتی (7 مورد)

که در ادامه به اهمّ این مراکز اشاره می‌شود:

1. مراکز آموزشی و پژوهشی

1.مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیره (آیت الله مصباح یزدی)؛ برگزاری رشته «معارف و اخلاق» در سطح کارشناسی و دو دوره «تربیت مربی اخلاق» در سطح کارشناسی ارشد (مدیر گروه: آقای مشکی)؛ انتشار کتاب، فصلنامه های معرفت اخلاقی، اسلام و پژوهشهای تربیتی، روان شناسی و دین، ماهنامه معرفت؛ برگزاری نشست ها و همایش ها و...؛ در حال تدوین «دانش‏نامه اخلاق کاربردی» کارگروه اخلاق کاربردی اداره کارگروه های پژوهشی معاونت پژوهش- (تلفن تماس:2113435- بلوار جمهوری اسلامی)

2.مؤسسه دارالهدی (بنیاد هاد)؛ اولین برگزار کننده رشته تخصصی تربیت و اخلاق اسلامی حوزه (سطح 3)، زیر نظر آیت الله ناصری و با مسئولیت آقای شیخ جعفر ناصری، مدیر اجرایی جواد پاینده؛ گروه سیره اخلاق (آقای سید روح الله موسوی)، گروه طب و اخلاق (آقای روح الله سلطانی) و گروه احیاء تراث اخلاق (آقای مرتضی صالحی)- (تلفن تماس:7840700- خیابان معلم، کوچه 9)

3.مؤسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت (آقای دکتر محمدجواد زارعان)؛ دانشکده اخلاق (گروه های اخلاق کاربردی و تربیت اخلاقی) ‌و دانشکده تربیت (گروه ‌های مشاوره و راهنمایی، روان شناسی تربیتی، فلسفه تعلیم و تربیت)

4.مرکز پژوهشی دائرهالمعارف علوم عقلی اسلامی (آیت لله مصباح یزدی؛ مسئول: آقای احمد ابوترابی)؛ گروه فلسفه اخلاق (آقای مجتبی مصباح) و گروه عرفان نظری (آقای سیدیدالله یزدان پناه)؛ برگزاری دوره تربیت محقق عرفان؛ انتشار کتاب اصول و مبانی عرفان نظری (یزدان پناه)؛ مبانی عرفان نظری (گروه نویسندگان) و... - (تلفن تماس: 2808902- پردیسان، بلوار شهید مولوی، ساختمان شماره 2 مؤسسه امام خمینی ره)

5.مؤسسه دارالحدیث (آیت الله ری شهری)؛ دانشکده اخلاق و علوم انسانی (آقای هادی صادقی)

6.مجمع عالی حکمت اسلامی (حاج آقا غلامرضا فیاضی؛ آقای حسن معلمی)؛ گروه فلسفه اخلاق (آقای مجتبی مصباح)؛ برگزاری دوره های آموزشی کوتاه مدت و بلند مدت در زمینه عرفان و حکمت اسلامی (شاخصه های عرفان شیعی، نقد و بررسی عرفان های کاذب، شوارق الالهام و...) - (تلفن تماس: 7757610 – خیابان 19 دی، کوچه 10، فرعی اول، سمت چپ، پ5)

7.پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی (حاج آقا علی اکبر رشاد)؛ گروه اخلاق (آقای علیمحمد حسین زاده)؛ انتشار کتاب اخلاق الهی (آقا مجتبی تهرانی) و.. - (تلفن تماس: 7603571- بلوار 15 خرداد، کوچه شهید میثمی، پ2).

8.مؤسسه بین المللی مطالعات اسلامی (شورای عالی- آقای دکتر محمدعلی شمالی)؛ گروه اخلاق و تربیت (آقای محمد مفتاح) و گروه معنویت اسلامی (آقای محمدحسین خدامی)- (تلفن تماس: 2920036- 45 متری صدوقی، خیابان مالک اشتر شرقی، پلاک 17)

2. مراکز آموزشی

1.دانشگاه باقرالعلومعلیه السلام (دفتر تبلیغات اسلامی)؛ رشتة مدرسی معارف اسلامی با گرایش «اخلاق اسلامی» در مقطع کارشناسی ارشد و «اخلاق و عرفان اسلامی» در مقطع دکتری

2.دانشگاه مجازی المصطفیصلی الله علیه وآله، برگزاری دوره آموزشی کارشناسی ارشد در رشته اخلاق و تربیت

3.دانشگاه معارف (نهاد رهبری در دانشگاهها)، برگزاری دوره آموزشی «مدرسی اخلاق اسلامی» در مقطع دکتری

3. مراکز پژوهشی

1.پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (حاج آقا احمد واعظی؛ مسئول: آقای حسین توسلی)؛ گروه اخلاق و تربیت (آقای مهدی علیزاده)- (تلفن تماس:7744152- چهار راه شهدا، ابتدای خیابان معلم)

2.پژوهشکده باقرالعلوم عليه السلام (آقای سید مهدی خاموشی؛ مسئول: آقای دکترحسین قشقایی)؛ گروه اخلاق و عرفان (مدیر:آقای محمدرضا فلاح یا سیدعلی موسوی)- (تلفن تماس:7837308- جنب مصلی قدس)

3.پژوهشگاه بین المللی المصطفیصلی الله علیه وآله (حاج آقا اعرافی؛ مسئول: آقای علی رجایی)؛ گروه اخلاق و عرفان- (تلفن تماس: 2133201- بلوار امین، سه راه سالاریه، جامعه العلوم، بلوک 3)

4.مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی اسرا (آیت الله جوادی آملی؛ مسئول: آقای مرتضی واعظ جوادی)؛ گروه اخلاق اسلامی (آقای مقدسی) و گروه عرفان اسلامی (مرتضی واعظ جوادی) - (تلفن تماس: 7782003- بلوار عماریاسر، نبش کوچه شهید قدوسی)

5.مؤسسه اشراق و عرفان (حاج آقا اعرافی؛ مسئول: آقای صمد سعیدی)؛ گروه فقه اخلاق (آقای صمد سعیدی)- (تلفن تماس:2910754- خیابان مصلی، بین کوچه 14 و 16)

6.مؤسسه فرهنگی دین پژوهی بُشری (آقای مهدی مهریزی؛ آقای علی باقری فر)؛ انجام پژوهشهای اخلاق کاربردی و...- (تلفن تماس:7743655- صفائیه، کوچه بیگدلی)

7.پژوهشکده معصومیهعلیهاالسلام وابسته به معاونت پژوهش جامعه الزهراء علیهاالسلام (حاج آقا سیدمحمدرضا طباطبایی؛ مسئول: آقای علیرضا اسعدی)؛ گروه اخلاق و تربیت اسلامی (آقای محمدرضا جباران)؛ برگزاری سلسله نشست با موضوع نظام اخلاق اسلامی و...- (تلفن تماس: 2112000، سالاریه، جامعه الزهرا س)

8.دائره المعارف کامپیوتری علوم اسلامی (آقای محمدهادی آل اراضی، مسئول: آقای محمدجواد قوچانی)؛ گروه اخلاق اسلامی (مدیر: آقای فاتح)؛ تولید نرم افزار الاخلاق (بررسی اخلاق پسندیده و ناپسند، همراه با داستان های مصور، 1387) - (تلفن تماس:7740609- دور شهر، ک21، پ24)

9.مجتمع آموزش عالی فقه- مدرسه حجتیه سابق (حاج آقا اعرافی؛ مسئول: آقای محامی)؛ پژوهش در زمینه فقه تربیتی - (تلفن تماس: 7742086)

10.مدیریت مطالعات تربیتی و فرهنگیمعاونت تهذیب (کاظم علی محمدی)؛آسیب شناسی اخلاقی و تربیتی طلاب، تدوین نظام جامع تربیتی و تهذیب حوزه، پژوهش های اخلاقی، تربیتی و روان شناختی مورد نیاز معاونت - (تلفن تماس: 7840406 - خیابان صفائیه، روبروی کوچه 38)

11.کمیته اخلاق و تربیت مدارج علمی حوزه: تدوین پایان نامه های علمی در سطح 3 و 4 طلاب و روحانیون، با موضوعات اخلاقی و تربیتی و روان شناختی

4. مراکز ترویجی و تربیتی

1.معاونت تهذیب حوزه های علمیه (آقای دکتر هادی حسین خانی)؛ دفتر امور تربیت اخلاقی (شورای مطالعات راهبردی تربیت اخلاقی) و سایر دفاتر و ادارات معاونت - (تلفن تماس: 7840408- خیابان صفائیه، روبروی کوچه 38)

2.معاونت تهذیب مدیریت های استانی در سراسر کشور به ویژه استان قم

3.شورای پیگیری مطالبات رهبری و مراجع عظام تقلید از حوزه؛ کمیسیون تربیت و تهذیب (رئیس: هادی حسین خانی- دبیر: کاظم علی محمدی)

4.شورای اخلاق و تهذیب مؤسسه امام خمینیره(دبیر: آقای مشکی)

5.مؤسسه دارالمعارف الشیعی (حاج آقا حسین انصاریان؛ آقای آیت پیمان) – انتشار آثار حاج آقا انصاریان، اوسعه و ترویج، تبلیغ و نشر معارف الهی و فرهنگ اهل بیت علیهم السلام- (تلفن تماس: 7735357- دور شهر، کوچه 19، پ27)

6.معاونت فرهنگی تربیتی جامعه المصطفی (آقای محمدرضا صالح)

7.معاونت فرهنگی تربیتی حوزه های علمیه خواهران (آقای محمد تقی قندی)

نکته

البته مراکز دیگری نیز هستند که مجموعه مستقلی به نام گروه اخلاق ندارند ولی در کنار سایر گروه های همسو، فعالیت های آموزشی، پژوهشی و ترویجی خود را در زمینه اخلاق و تربیت دنبال می کنند؛ مانند: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، دانشگاه ادیان و مذاهب، انجمن تعلیم و تربیت اسلامی حوزه، انجمن روان شناسی اسلامی حوزه، مرکز تحقیقاتی جوادالائمه، مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات حوزه، گروه اخلاق مرکز ملّی پاسخگویی به سؤالات دینی و...

گزارشی از

برنامه های اخلاقی و تربیتی

معاونت تهذیب حوزه های علمیه

مقام معظم رهبری: «عرفان نظری اصلا در اینجا مورد نظر ما نیست و فایده ای هم ندارد. واقعاً عرفان نظری فایده ای ندارد... اما عرفان نظری هیچ کس را بالا نمی برد... آنچه که طلبه را بالا می برد، تزکیه می کند و معراج طلبه می شود، عرفان نظری نیست؛ اگر چه عرفان نظری هم ممکن است کمک هایی بکند. باید این عرفان عملی را، این حالت سلوک را توی طلبه راه انداخت». (در دیدار با اعضای شورای عالی حوزه، 1389)

البته به نظر می رسد منظور ایشان استفاده از مباحث عرفان نظری در ارتباط با تربیت اخلاقی طلاب باشد و گرنه شکی نیست که عرفان نظری و پژوهش های نظری در زمینه اخلاق، در جای خود لازم و ضروری می باشد.

بخشی از سیاست های کلان و فرا بخشی معاونت تهذیب حوزه های علمیه

1.اهتمام به ترسیم و تنظیم فعالیتهای تربیتی و فرهنگی بر اساس یک نگاه جامع و آینده نگر؛

2.حاکمیت اصول اخلاقی و تربیتی در کلیه آیین نامه ها، مقررات و فعالیتها؛

3.توجه جدّي به اصل جدايي ناپذيري تهذیب و تربیت اخلاقی از سایر فعالیتهای حوزه؛

4.توجه به تربیت و پرورش شخصیت جامع و متعادل بر اساس معارف قرآن و اهل بیت (علیهم السلام)؛

5.توجه به اصل تقدم پیش گیری بر درمان در امر تربیت طلاب؛

6.تقویت روحیه نشاط و شادابی و ایجاد انگیزه و امید در میان طلاب؛

7.حفظ و تقویت کرامت انسانی طلاب؛

8.ترویج و تعمیق معنویت و زیّ طلبگی حوزویان و خانواده‌های ایشان؛

9.اصالت دادن به تربیت فعال در برنامه های تربیتی و فرهنگی؛

اکنون به بخشی از برنامه ها و فعالیت های معاونت تهذیب در زمینه اخلاق و تربیت اخلاقی طلاب اشاره می شود

1. برگزاری دوره ضیافت ملکوت

برگزاری دوره تربیت اخلاقی برای طلاب سراسر کشور

شرکت 500 طلبه در دوره های ده روزه زنجان و اصفهان (تابستان 91)

نتایج این دوره ها:

- ارتقای مهارت های اخلاقی طلاب

- انس طلاب با مباحث اخلاقی و اساتید اخلاقی

- افزایش انگیزه طلاب برای فعالیتهای اخلاقی و پیگیری مباحث اخلاقی در ایشان و...

2. تولید نرم افزارهای دروس اخلاق

جمع آوری مباحث اخلاقی و تربیتی بزرگان و اساتید اخلاق و تبدیل آن به نرم افزارهای اخلاقی

1. نرم افزار تهذیب الاخلاق (جمع آوری بیش از 800 جلسه درس اخلاق حضرت آیه الله آقا مجتبی تهرانی)

2. نرم افزار خوشه های معرفت (2500 قطعه از سفارشات اخلاقی 3 الی 5 دقیقه ای از علمای برجسته اخلاق و معرفت)

3. نرم افزار رسم تقوی پیشگان (شرح خطبه متقین و جلسات متعدد پرسش و پاسخ از حضرت آیه الله خوشوقت)

4. نرم افزار ضیاء (مجموعه کتب اخلاقی حضرت آیه الله ضیاء آبادی)

5. نرم افزار کیمیای وصال (سیر مباحث اخلاقی حضرت آیه الله شجاعی)

3. قلههای تهذیب

 تدوین شرح حال و زندگینامه بزرگان حوزه

مقام معظم رهبری: فرض بفرمائید یکی از کارهائی که خیلی تأثیر دارد، بیان شرح حال بزرگان اهل تهذیب و اهل اخلاق است. درباره اینها کتاب بنویسید و هیمنها را بین طلبه ها پخش کنند ... رفتار اينها، شناخت زندگى اينها، حرفهاى اينها، خودش يكى از شفابخش‌ترين چيزهائى است كه مي تواند انسان را آرام كند؛ به انسان آرامش بدهد، روشنائى بدهد، دلها را نورانى كند.

زندگینامه 30 تن از علمای اخلاق تدوین و از طریق بروشور و سایت در معرض استفادۀ طلاب قرار گرفته است.

مجموعه نرم افزارهای چند رسانه ای در خصوص زندگینامه، سفارشها و سیره عملی آیت الله قاضی، آیت الله بهجت و امام خمینی (ره) تهیه و منتشر شده است.

4. تأسیس شورای راهبردی گسترش تربیت اخلاقی

این شورا از افراد نخبه و صاحب نظر در زمینۀ اخلاق و تربیت تشکیل شده است.

برگزاری جلسات هم اندیشی با اعضای شورا و دعوت از صاحب نظران، ایده پردازان و اساتید عرصه اخلاق و تربیت

با هدف سیاست گذاری در زمینه تربیت اخلاقی طلاب

5. برگزاری دروس عمومی اخلاق در مدارس

جذب، گزینش و اعزام اساتید اخلاق به مدارس علمیه سراسر کشور

- شناسایی حدود 470 استاد اخلاق در سراسر کشور

-اعزام بیش از هزار نفر روز استاد اخلاق به مدارس سراسر کشور

نتایج آن:

افزایش فضای معنوی مدارس علمیه

دسترسی طلاب به اساتید برجسته اخلاق

بسترسازی برای ارائۀ مشاوره های اخلاقی به طلاب

از دور خارج نمودن اساتید ناکارآمد

6. دروس رسمی اخلاق

علاوه بر اعزام اساتید اخلاق از قم به شهرستانها، جلسات اخلاق به صورت منظم و هفتگی در تمامی مدارس علمیه سراسر کشور برگزار می شود.

در این جلسات معمولا هم به اخلاق نظری و هم اخلاق عملی پرداخته می شود.

7. آسیب شناسی تربیتی و اخلاقی طلاب

این برنامه به منظور شناخت، پیشگیری و رفع آسیبهای اخلاقی و تربیتی موجود در میان طلاب انجام می شود.

برگزاری نشست های هم اندیشی و گارگاه های آموزشی جهت مواجهه و پیشگیری معاونان تهذیب استانها با برخی از آسیبهای شایع در مدارس علمیه (گارگاه تقویت انگیزه و ایجاد نشاط در میان طلاب، سن ازدواج، کارگاه مدیریت غرایز و عواطف)

نتایج آن:

- شناخت جامع و عملیاتی آسیبها و موانع موجود در مسیر تربیت و تهذیب طلاب

- ریشه یابی و شناخت زمینه ها و بسترهای پیدایش و گسترش این آسیبها

- ارائه راهکارهای کارآمد و عملی در پیشگیری یا رفع آسیبها

- بهبود و ارتقای وضعیت اخلاقی و تربیتی طلاب

- تهیه و تنظیم بیش از سی موضوع مبتلا به بر اساس این آسیب شناسی و ارائه آنها به اساتید اخلاق جهت طرح در مدارس

8. طراحی و تدوین نظام جامع تربیتی و تهذیب حوزه

مقام معظم رهبری (مدظله العالی): یک مسأله مهم، مسأله نظام اخلاق و تربیت در حوزه است.

خروجی های مورد انتظار:

- اصلاح و بهبود وضعیت اخلاقی و تربیتی طلاب حوزه های علمیه

- ایجاد وحدت رویه در روش های تربیتی مدیران، مربیان، مشاوران و اساتید حوزه های علمیه

9. طرح راه اندازی مرکز تخصصی تهذیب

 طرح راه اندازی مرکز تخصصی تهذیب برای تربیت مربی در رشته های تربیت اخلاقی، مشاوره اسلامی، مدیریت فرهنگی، خانوادهو قرآن و حدیث

در انتظار بررسی در شورای عالی حوزه

خروجی های مورد انتظار:

- تربیت مربیان، مشاوران و کارشناسانی که از توانایی لازم برای پاسخگویی به نیازهای اخلاقی، تربیتی، خانوادگی، فرهنگی و سیاسی طلاب و خانواده های ایشان برآیند.

10. تهیه و پیشنهاد موضوعات تهذیبی برای پایان نامه های حوزوی

 در این راستا موضوعات تربیتی و اخلاقی مورد نیاز حوزه شناسایی شده و جهت انجام کارهای پژوهشی در اختیار طلاب و پژوهشگران حوزوی قرار می گیرد.

تدوین و معرفی بیش از یکصد موضوع در زمینه اخلاق و تربیت و سبک زندگی اسلامی به طلاب

ارائه مشاوره علمی به طلاب در زمینه انتخاب موضوع برای پایان نامه های اخلاقی و تربیتی حوزوی

تأمین نیازهای علمی و پژوهشی معاونت تهذیب از طریق جلب همکاری و مشارکت طلاب با انتخاب این موضوعات

صرفه جویی در زمان، بودجه و نیروی انسانی از این طریق

11. تدوین متن درس اخلاق پایه های یک تا شش

با توجه به نبود کتاب های اخلاقی مناسب برای واحدهای دروس اخلاق پایه های مختلف، این معاونت با همکاری مرکز تدوین متون درسی حوزه درصدد تدوین متون مورد نیاز است.

تدوین سرفصل های دروس اخلاق برای پایه­های یک تا شش

در حال تدوین کتاب های آداب اسلامی 1و 2، اخلاق اسلامی 1و 2 و مبانی نظام تعلیم و تربیت حوزه، با همکاری مرکز تدوین متون برای پایه یک تا چهار (تا پایان سال 1391 آماده انتشار خواهند بود، ان شاء الله تعالی)

مصوبه شورای عالی:

متن کتاب اخلاق اسلامی (1تا 12) ناظر به آسیبهای اخلاقی طلاب – کارشناسی شده توسط معاونت تهذیب- توسط مرکز تدوین متون درسی تدوین شود.

12. برگزاری مسابقات کتاب خوانی و متون دینی

 برگزاری مسابقه کتابخوانی جهت طلاب سراسر کشور از متون و کتابهایی که از لحاظ موضوع، مورد اهتمام اساتید و بزرگان حوزه می باشد.

هر سال یک مسابقه جهت طلاب سطح یک قم برگزار شده است.

برگزاری مسابقه از متون: خطبه غدیر، خطبه فدکیه، جامعه کبیره، آیات اخلاقی

با هدف:

ارتقای سطح آگاهی طلاب و آشنایی آنان با کتابها، آثار اخلاقی و موضوعات مبتلا به

ترویج سنت کتابخوانی در بین طلاب.

وآخر دعوانا ان الحمدلله رب العالمین

کاظم علی محمدی

مدیریت مطالعات تربیتی و فرهنگی

معاونت تهذیب حوزه های علمیه

اسفند 1391